Hashimoto – czym jest i jak wygląda sposób odżywiania?

Hashimoto – czym jest i jak wygląda sposób odżywiania?

Choroba Hashimoto

Hashimoto jest najczęstszą chorobą autoimmunologiczną, inaczej zwaną limfocytarnym zapaleniem gruczołu tarczycowego, wynikającą z niedoczynności tarczycy, dochodzi wtedy to aktywacji przeciwciał przeciwko występujących w gruczole tarczycy enzymom.

Dotyka wszystkich grup wiekowych, natomiast głównie z tą chorobą zmagają się kobiety oraz osoby będące w wieku 45-65 lat.

Powstawanie choroby

Czynniki powstawania tej choroby nie do końca zostały jeszcze poznane, natomiast przyczyna może mieć podłoże genetyczne lub środowiskowe oraz współistniejące razem z Hashimoto inne choroby autoimmunologiczne, jakimi są: celiakia, anemia, cukrzyca typu 1, PCOS, stwardnienie rozsiane, łuszczyca . Schorzenia tego nie można wyleczyć natomiast łagodzić jego skutki, podając lewoskrętną Tyroksynę w dawce dostosowanej do pacjenta oraz do współistniejących chorób.

W postępowaniu z chorobą znaczenie ma nie tyko farmakoterapia lecz także wdrążenie odpowiedniej dietoterapii. Prawidłowo ułożony plan żywieniowy wpływa na czynność gruczołu łagodząc stan zapalny, będzie miał również wpływ na syntezę i wydzielanie, następnie transport do krwi, przemianę i działanie hormonów tarczycowych.

Rozwój choroby Hashimoto

Na rozwój Hashimoto wpływa wiele czynników. Ważną rolę w patogenezie odgrywają zaburzenia odpowiedzi immunologicznej. W wysokim stężeniu ujawniają się przeciwciała przeciwko FT4 oraz FT3, czasem wykrywane są również przeciwciała przeciwko TSH. Kolejnym czynnikiem są genetyczne uwarunkowania. Stwierdzono, że w niektórych przypadkach choroba jest dziedziczona z pokolenia na pokolenie. Aż u 50% osób, w których rodzinie występuje Hashimoto stwierdza się podwyższoną ilość przeciwciał tarczycy w surowicy krwi, zwiększa to ryzyko zachorowania na te chorobę. Ostatnim czynnikiem jest występowania czynników środowiskowych, znaczącą role w patogenezie Hashimoto odgrywają:

  • palenie tytoniu;
  • podwyższone stężenie jodu;
  • wirusowe infekcje;
  • spożywanie alkoholu;
  • nieodpowiedni sposób odżywiania;
  • toksyny;
  • stany zapalne;
  • stres.

Rozpoznanie choroby i diagnostyka

Objawy choroby Hashimoto nie są jednoznaczne, poniżej przedstawiono objawy i zestaw badań krwi, które mogą wskazywać na występowanie schorzenia.

Objawy Hashimoto

Najczęściej osoby zmagające się z chorobą tarczycy spotykają się z takimi objawami jak:

  • senność;
  • suchość skóry;
  • zaburzenia koncentracji;
  • depresja;
  • stany lękowe;
  • słabe krążenie krwi;
  • demencja;
  • niskie libido;
  • słaba regulacja cukru we krwi;
  • nadmierne pocenie;
  • przyrost masy ciała;
  • uczucie zimna;
  • opuchnięta twarz;
  • obfite miesiączkowanie u kobiet;
  • osłabiona kondycja włosów i paznokci

Diagnostyka Hashimoto – badania

W celu zdiagnozowania choroby wykonuje się podstawowe badania z krwi, których należy podać interpretacji przez lekarza prowadzącego chorobę:

  • TSH;
  • FT3, FT4;
  • Przeciwciała jakimi są: aTPO (przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej) i aTG (przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie). Ich podwyższony poziom może świadczyć o występowaniu Hashimoto;
  • USG tarczycy.

Postępowanie dietetyczne

Nie stwierdzono jednolitych zasad postępowania dietetycznego w chorobie Hashimoto, stąd też osoby chore zazwyczaj odżywiają się w sposób wątpliwy, dlatego też ważna jest wczesna identyfikacja popełnianych błędów, a ich poprawa wpłynie pozytywnie na zdrowie.

Z racji nieistniejących, uniwersalnych zasad dietoterapii, punktem zaczepienia jest Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej opracowana w Instytucie Żywności i Żywienia z 2019 roku kierowana do osób zdrowych.

Hashimoto - czym jest i jak wygląda sposób odżywiania?

Po zapoznaniu z piramidą (ryc.1) należy uwzględnić płeć, wiek, aktywność fizyczną i masę ciała oraz współistniejące choroby, preferencje żywieniowe, kulturowe i status majątkowy osoby dla której układany jest plan żywieniowy.

Istotnym elementem dietoterapii jest wiedza dotycząca wpływu makro i mikroskładników na pracę tarczycy i wydzielanych przez nią hormonów oraz łagodzenie stanów zapalnych w gruczole. Chorym zaleca się spożywanie produktów będących źródłem składników warunkujących prawidłową syntezę, wydzielanie i działanie hormonów tarczycy charakteryzujących się działaniem antyoksydacyjnym, przeciwzapalnym oraz wyeliminowanie składników zmniejszających aktywność gruczołu tarczycy i wydzielanych przez nią hormonów.

Wartość energetyczna diety

Aktywność gruczołu tarczycy jest zależna od wartości energetycznej diety, synteza oraz wydzielanie hormonów ulegają zwiększeniu pod wpływem większej ilości spożywanego pokarmu, natomiast w momencie ograniczonego dostępu do energii procesy te ulegają zahamowaniu.

Deficyt energetyczny przekraczający 40% znacząco obniża syntezę hormonów tarczycy oraz ich stężenie we krwi. U osób otyłych sugeruje się stopniowe obniżanie podaży energii zaczynając od 10% i nie przekraczając 20% aby spowodować ubytek masy ciała w przedziale 0,5-1kg na tydzień, większy deficyt może doprowadzić do spowolnienia PPM (podstawowa przemiana materii), która u osób z stanie hipotyreozy już jest obniżona.

U osób z prawidłową masą ciała dieta powinna zapewnić utrzymanie BMI (wskaźnik masy ciała) w przedziale 20-25 kg/m². Ważną rolę pełni także rozkład makroskładników na dzień oraz na posiłki i jest on taki sam jak u osób zdrowych według Norm Żywienia dla populacji Polski lub jak u osób z cukrzycą, dyslipidemią lub nadciśnieniem tętniczym. Należy stosować rozkład na 4-5 posiłków w ciągu dnia, spożywanych w regularnych godzinach, a ostatni posiłek nie powinien być zjedzony później niż 3-4 godziny przed snem.

Rozkład energii na makroskładniki u osób dorosłych:

% Dziennego zapotrzebowania energetycznego

  • Białko
  • 10-20
  • Tłuszcze
  • 20-35
  • Węglowodany
  • 45-65

Białko

Białka są niezbędnym składnikiem żywienia człowieka. Są to wielocząsteczkowe związki azotowe, które składają się z aminokwasów połączonych ze sobą wiązaniami peptydowymi. Właściwości peptydów są zależne od ich struktury, możemy rozróżnić białka składające się tylko z aminokwasów oraz takie, w których do tych aminokwasów dołączone są inne składniki. Dzielimy na:

  • dipeptydy (od dwóch do czterech aminokwasów);
  • oligopeptydy (od czterech do dziesięciu aminokwasów);
  • polipeptydy (kilkadziesiąt i więcej)

Źródła białka można podzielić na:

  • pełnowartościowe – są to białka pochodzenia zwierzęcego: mięso, ryby, jaja i nabiał;
  • niepełnowartościowe – są nimi białka pochodzenia roślinnego, ze względu na ograniczoną wartość egzogennych aminokwasów.

Normy na białko w Hashimoto

Według norm Instytutu Żywności i Żywienia zapotrzebowania na białko u osób dorosłych wacha się w granicach 10-15%, średnio ok. 1g/kg m.c. .W 2015 roku Zakrzewska i wsp. zaproponowali zwiększenie wartości białka w diecie osób z chorobą Hashimoto do 25% dziennego zapotrzebowania ze względu na to, że białko należy do najmniej wydajnych substratów energetycznych pożywienia.

Na każdym etapie przemian tego makroskładnika zachodzą straty większe niż w przypadku węglowodanów i tłuszczów. Większa zawartość białka w diecie podnosi termogenezę, daje uczucie sytości, sprzyja w redukcji masy ciała, zwiększa tempo przemian metabolicznych, co jest korzystne dla osób z chorobą tarczycy. Osobom z chorobą Hashimoto często wypadają włosy, podniesienie ilości białka w diecie może zahamować ten proces.

Rola białka w żywieniu osób z chorobą Hashimoto wynika z udziału tyrozyny w syntezie hormonów tarczycy, które są jodowanymi pochodnymi tego aminokwasu.

Chorym w planie żywieniowym należy uwzględnić produkty pochodzenia zwierzęcego, w tym mięso (najlepiej chude), nabiał, jaja oraz owoce morza będące źródłem tyrozyny oraz fenyloalaniny.

Tłuszcze

Tłuszcze obejmują wszystkie lipidy w tkankach zwierzęcych i roślinnych, które spożywamy jako żywność, zaliczamy:

  • wolne kwasy tłuszczowe (WKT);
  • triacyloglicerole;
  • fosfolipidy;
  • glikolipidy;
  • steroidy.

Tłuszcz w 95% składa się z kwasów tłuszczowych, które decydują o cechach fizykochemicznych i roli fizjologicznej. Nazwa pochodzi od liczby atomów węgla w łańcuchu, liczby wiązań podwójnych oraz ustawienia pierwszego wiązania podwójnego liczonego od metylowego końca łańcucha.

Według norm dla populacji polski zapotrzebowanie na tłuszcz u osób dorosłych wynosi: – 20-35% energii

U osób z chorobą Hashimoto tłuszcz reguluje aktywność osi HPT (oś podwzgórze-przysadka-tarczyca) i wywiera pozytywny wpływ na metabolizm obwodowy i aktywność hormonów tarczycowych, w komórkach docelowych.

Po spożyciu WNKT (wielonienasyconych kwasów tłuszczowych) zwiększona jest aktywność osi HPT, niż po spożyciu nasyconych kwasów tłuszczowych (NKT). NKT są przyczyną obniżenia biosyntezy hormonów tarczycowych na skutek spadku aktywności białek tego procesu, NKT wpływają na zmniejszenie ekspresji receptora dla T3 w wątrobie, przeciwnie działają WNKT.

EPA (kwas ekoizopanteinowy) pełni funkcję ochronną komórek tarczycowych i przeciwdziała ich zniszczeniu, stymulują syntezę cytokin przeciwzapalnych i hamują stan zapalny oraz łagodzą stany zapalne skóry. Należy więc ograniczyć spożycie NKT i wprowadzić produkty będące bogatym źródłem tłuszczów Omega-3.

Węglowodany

Węglowodanami to związki należące do organicznych, zazwyczaj pochodzenia roślinnego, zbudowane są z atomów: węgla, wodoru oraz tlenu gdzie stosunek dwóch ostatnich jest taki sam jak w wodzie. Dzielimy na:

  • Węglowodany proste (monosacharydy, cukry proste) – nie ulegają hydrolizie do cząsteczek prostszych, wyróżniamy: triozy, tetrozy, pentozy, heksozy;
  • Węglowodany złożone – ulegają hydrolizie, wyróżniamy: disacharydy, oligosacharydy, polisacharydy.

W żywieniu węglowodany pełnią szereg różnych funkcji, organizm otrzymuje z nich energię, podtrzymują temperaturę ciała, wpływają na pracę narządów wewnętrznych. Glukoza stanowi paliwo dla mózgu, rdzenia nerwowego i erytrocytów, mięśni i serca. Pełnią funkcje rezerwuaru energetycznego pod postacią glikogenu zapasowego w mięśniach i wątrobie.

Przyjęto, że dla osób mieszkających w Polsce zapotrzebowanie na węglowodany wynosi:

Zapotrzebowanie na węglowodany u osób dorosłych

Zalecane spożycie (RDA)

  • nie mniej niż 130g
  • 45-65%

Uwagę należy zwrócić również na rodzaj węglowodanów dostarczanych w codziennym odżywieniu ze względu na to, że osoby z chorobą Hashimoto często zmagają się również z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej (Sadowska 2015).

W tym przypadku należy zadbać o dostarczanie węglowodanów złożonych, o niskim indeksie glikemicznym (wzrost stężenia glukozy we krwi po spożyciu żywności zawierającej 50g węglowodanów w porównaniu ze wzrostem poziomu we krwi tego cukru po spożyciu 50g glukozy). Ważne jest aby w postępowaniu dietetycznym uwzględnić produkty pełnoziarniste (z pełnego przemiału) np. kasz, pieczywa, makaronu, które oprócz węglowodanów zawierają znaczące ilości błonnika.

Chorzy powinni ograniczyć spożywanie cukru, w tym słodyczy, słodzonych napojów i produktów mlecznych gdyż ze względu na wysoki indeks glikemiczny będą powodowały zwiększenie wydzielania insuliny a w konsekwencji gromadzenie tkanki tłuszczowej.

Błonnik

Błonnik pokarmowy opisano jako jadalne części tkanek roślinnych i zwierzęcych nie hydrolizowane przez enzymy przewodu pokarmowego człowieka.

Działanie fizjologiczne:

  • w jelicie grubym stymuluje procesy fermentacji;
  • zmniejsza stężenie cholesterolu we krwi;
  • obniża po posiłkowy wyrzut cukru i insuliny.
  • obniża indeks glikemiczny potraw;
  • pomaga w zaparciach zmniejszając czas pasażu jelitowego.

Według norm dla populacji polski zapotrzebowanie na błonnik wynosi u osób dorosłych 20-25g/dobę AI Błonnik jest istotnym elementem żywienia osób z chorobami o podłożu autoimmunologiczym, występują u nich zaparcia, spowodowane przez spowolnioną motorykę jelit, zapobiega im zatem, pobudza ukrwienie jelit, obniża wartość energetyczną diet, daj uczcie sytości, wychwytuje toksyczne związki i zapobiega ich wchłanianiu.

Witaminy i składniki mineralne w chorobie Hashimoto

Nie ma ściśle określonych wartości witamin i składników mineralnych, dla osób z chorobą Hashimoto, dlatego powinny ich dostarczać tyle ile osoby zdrowe.

Ważna natomiast jest podaż: witaminy D, żelaza, jodu i selenu. Te cztery pierwiastki mają największy wpływ na działanie hormonów tarczycy. W regulacji gruczołu tarczycy i jej hormonów w największym stopniu angażują się witaminy: C, A, D, E.

Selen

Odkrycia ostatnich 20 lat wskazują, że na gruczoł tarczycy wpływają zasoby selenowe. Tarczyca magazynuje duże stężenia selenu, utrzymując ten stan nawet w warunkach niedoboru.

Według badań od roku 1998 zaleca się spożywanie 200µg Selenu na dobę, w prewencji chorób tarczycy jako czynnik poprawiający pracę gruczołu. W Polsce głównie źródłem Selenu są: mięso oraz przetwory mięsne (37%), zboża (21%), mleko (11%), ryby i jaja (9%).

Funkcje selenu na gruczoł tarczycy;

  • regulacja homeostazy hormonów tarczycy osi HPT tkanek obwodowych oraz wątroby;
  • udział w budowie centrum aktywnego dejodynaz;
  • uczestniczy w hamowaniu syntezy cytokin prozapalanych;
  • zmniejsza nadwrażliwość i nadmierną reaktywność do własnych antygenów chroniąc tarczycę przed autooagresją;
  • zmniejsza stres oksydacyjny tarczycy;
  • silny antydoksant;
  • wpływa na regulację hormonów tarczycy.

Jod a Hashimoto

Jod jest pierwiastkiem niezbędnym do jodowania tyrozyny, służącym do syntezy hormonów tarczycy, jego niedobór prowadzi do:

  • zmniejszenia tej syntezy;
  • zwiększa wydzielanie TSH;
  • zmniejszenie wydzielania T4 i T3
  • powoduje zmiany w morfologii tarczycy;
  • niedoczynności tarczycy

Nie tylko niedobór jodu wpływa negatywnie na aktywność tarczycy, lecz także nadmiar.

Wysoki poziom spożycia doprowadza do zahamowania biosyntezy hormonów przez obniżenie wychwytu z krwi. Ilość dostarczanego jodu powinna być uzgodniona z lekarzem, jednak nie powinna być mniejsza niż dawka jak dla osoby zdrowej.

Żelazo

Istota żelaza polega na ustabilizowaniu syntezy oraz przemian hormonów tarczycowych, jest składnikiem grupy hemowej aktywnego centrum TPO (kontrola hormonów na każdym etapie syntezy), w wyniku braku żelaza:

  • zachodzi zmniejszenie aktywności TPO oraz hormonów;
  • nasilenie wydzielania TSH we krwi;
  • obniżenia konwersji T3-T4;
  • zmęczenie, słaba kondycja włosów;
  • często występująca anemia pogłębiająca niedoczynność tarczycy;
  • żelazo w postaci ferrytyny jest potrzebne do wykorzystania T3 przez tkanki.

Leczenie żelazem poprawia wyniki parametrów biochemicznych oraz hematologicznych, skutkuje to obniżeniem miana przeciwciał prozapalnych tarczycy.

Witamina D a Hashimoto

Zalecana dawka to 40-50ng/ml związku 25(OH)D3 oraz 15µg według norm Instytutu Żywności i Żywienia. W chorobie Hashimoto przypisuje jej się działanie immunomodulacyjnie, wpływa na:

  • zmniejszenie aktywności subpopulacji pomocnych limfocytów jakimi są: Th1 raz Tc wykazujące się działaniem prozapalnym;
  • chroni przed autoagresją;
  • zwiększenie aktywności Th2 (limfocyt) i Treg, które działają przeciwzapalnie;
  • zmniejsza wydzielanie cytokin prozapalnych i wydzielanie przeciwzapalnych;
  • prawidłowe funkcjonowanie jelit, układu odpornościowego;
  • wspomaga wchłanianie wapnia.

Niedobór tej witaminy ma wpływ na:

  • wzmożenie zapalnego procesu;
  • nasilenie stresu oksydacyjnego;
  • zwiększenia stężenia przeciwciał;
  • wzmożonego wydzielania TSH;
  • obniżenia miana hormonów tarczycy w krwioobiegu.

Cynk

Cynk jest równie istotnym składnikiem w postępowaniu dietetycznym w chorobie Hashimoto:

  • reguluje syntezę hormonów tarczycowych
  • działa przeciwzapalnie i przeciwutleniająco;
  • działanie antyoksydacyjne;
  • jest składnikiem receptorów jądrowych;
  • reguluje PPM.

Jego niedobór może doprowadzić do:

  • obniżenia aktywności tarczycy;
  • zaburzenia wiązania T3;
  • obniżenia konwersji T3-T4;
  • wzmożenie wydzielania przeciwciał.

Zalecana dawka powinna być nie mniejsza niż u osoby zdrowej, w postępowaniu dietetycznym w chorobie Hashimoto dawkę ustala lekarz, może ona sięgać nawet 30mg/dobę.

Witaminy A, E oraz C

Witaminy te słyną z postępowania antyoksydacyjnego oraz przeciwzapalnego przez co hamują niszczenie tarczycy wpływając na wytwarzanie hormonów tarczycowych, ponadto:

  • zwiększają pozyskiwanie selenu w przewodzie pokarmowym;
  • Wit. C zwiększa syntezę tyrozyny;
  • Wit. E poprawia szczelność naczyń krwionośnych, ogranicza obrzęki;
  • Wit. A reguluje metabolizm hormonów tarczycowych oraz tkanek obwodowych, wspomaga wydzielanie TSH

Niedobór tych witamin w postępowaniu dietetycznych znacząco wpływa na zwiększenie stresu oksydacyjnego, przyśpiesza destrukcję komórek tarczycy i zwiększa ryzyko pogłębienia choroby Hashimoto. Zapotrzebowanie na te witaminy jest taki same jak u osób zdrowych (tab. 8)

BIBLIOGRAFIA

  • 1. Chapel H., Haeney M., Misbah S., Snowden N. 2009. Immunologia kliniczna. Czelej: 33, 197-207
  • 2. Lachowicz K., Stachoń M., Pałkowska-Goździk E., Lange E. 2019. Fizjologiczne aspekty postępowania dietetycznego w chorobie Hashimoto. Kosmos – Problemy Nauk Biologicznych: 68(2), 201-214
  • 3. Jarosz M. (red). 2017. Normy żywienia dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia
  • 4. Gawęcki J. (red). 2012. Żywienie człowieka, podstawy nauki o żywieniu. Wydawnictwo Naukowe PWN
  • 5. Tuchendler P., Zdrojewicz Z., 2017. Dieta w chorobach tarczycy. Medycyna Rodzinna: 20(4), 299-303
  • 6. Pearce E., Farwell A., Braverman L., 2003. Thyroiditis. The New Eangland Journal of Medicine: 348, 2626-2655
  • 7. Łącka K. 2001. Choroby tarczycy. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
  • 8. Przybylik-Mazurek E., Hubalewska-Dydejczyk A., Huszno B., 2007. Niedoczynność tarczycy na tle autoimmunologicznym. Immunologia: 4, 3-
  • 9. Zakrzewska E., Zegan M., Michota-Katulska E. 2015. Zalecenie dietetyczne w niedoczynności tarczycy przy współwystępowaniu choroby Hashimoto. Bromatologia i Chemia Toksykologiczna: 2, 117-127
  • 10. Boelen A., Wiersinka W. M., Fliers E. 2008. Fasting induced changes in the hypothala-mus-pituitary-thyroid axis. Thyroid: 18,123-129
  • 11. Szczeblowska D., Hebzda A., Wojtuń S. 2011. Choroby autoimmunologiczne w praktyce lekarskiej. Pediatria i Medycyna Rodzinna: 7(3), 218-222
  • 12. Sadowska J., Stawska A. 2015. Dietoprofilaktyka chorób współtowarzyszących niedoczynności tarczycy w wybranej grupie kobiet. Bromatologia i Chemia Toksykologiczna: 48, 670-700
  • 13. Mansourian A. R. 2011. Metabolic pathways of tetraidothyronine and triiodothyroine production by thyroid alnd a review of articles. Pakistan Journal of Biological Sciences: 14,
  • 14. Westerterp-Plantenga M. S., Luscombe-Marsh N., Lejeune M. P. G. M., Diepvens K., Nieuwnhuizen A., Engelen M. P. K. J., Deutz N. E. P., Azzout-Marniche D., Tome D., Westerterp K.R. 2006. Dietary protein, metabolism and body-weight regulation, dose-response effects. International Journal of Obesity: 30, 16-23
  • 15. Maciąg M., Maciąg. K. 2018. Medyczne aspekty kosmetologii i dietetyki. Wydawnictwo Naukowe TYGIEL Sp. Z o.o: 1, 200-215
  • 16. Zagrodzki P., Kryczyk J. 2014. Znaczenie selenu w leczeniu choroby Hashimoto. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej: 68, 1129-1137
  • 17. Zydek G., Michalczyk M., Zając A. 2017. Nowe trendy w żywieniu i suplementacji osób aktywnych fizycznie. Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach
  • 18. Hu S., Rayman P., 2017. Multiple nutritional factors and the risk of Hashimoto’s thyroiditis. Thyroid: 27, 597-610
  • 19. Myszka M., Klinger M. 2014. Immunomodulacyjne działanie witaminy D. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnje: 68, 867-878
  • 20. Kim D. 2017. Te role of vitamin D in thyroid diseases. International Journal of Molecural Sciences: 18, 1949.
  • 21. Badowska-Kozakiewcz M. A. 2013. Patofizjologia Człowieka. PZWL
  • 22. Jarosz M., Stolińska H., Wolańska D. 2016. Żywienie w niedoczynności tarczycy. PZWL

Dodaj komentarz